Khabar Punja

काठमाडौ, १५ साउन । नेपाललाई विविध धर्म, संस्कृति, भाषा र समुदायको साझा फूलबारीका रूपमा चिनिन्छ। यही विविधताले नेपाली समाजलाई सुन्दर बनाएको छ । तर पछिल्ला दिनमा सुनसरीको कप्तानगञ्ज, धनुषा र सिराहामा हिन्दु र मुस्लिम समुदायबीच देखिएको तनावले यही सामाजिक एकताको आधार कमजोर बन्न सक्ने चिन्ता जन्माएको छ ।

यी घटनाले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्—वर्षौँदेखि एउटै गाउँ, टोल र बजारमा सँगै बसेका मानिसहरू किन एकाएक आमनेसामने हुन पुगे ?

प्रारम्भिक रूपमा सार्वजनिक भएका विवरणले देखाउँछन् कि धार्मिक जुलुस, सामाजिक सञ्जालमा फैलाइएका भ्रामक सामग्री, अपुष्ट सूचना, अफवाह र केही उच्छृङ्खल व्यक्तिको उक्साहटले स्थानीय तनावलाई चर्काएको हुन सक्छ । सामान्य विवादलाई पनि धार्मिक रंग दिइँदा समाजमा अविश्वास बढ्ने र हिंसाको जोखिम सिर्जना हुने अवस्था देखिएको छ ।

तर एउटा सत्य कहिल्यै बिर्सनु हुँदैन—कुनै व्यक्तिको गल्ती सम्पूर्ण समुदायको गल्ती हुन सक्दैन । केही व्यक्तिको गैरजिम्मेवार व्यवहारका कारण हिन्दु वा मुस्लिम समुदायलाई दोषी ठहर गर्नु न्यायोचित हुँदैन। कानुन उल्लङ्घन गर्ने जोसुकै भए पनि राज्यले निष्पक्ष रूपमा कारबाही गर्नुपर्छ, तर त्यसको नाममा समुदाय–समुदायबीच दूरी बढ्न दिनु हुँदैन ।

नेपालको इतिहास धार्मिक सहिष्णुताको इतिहास हो । यहाँ हिन्दुहरू मुस्लिम समुदायका चाडपर्वमा सहभागी भएका उदाहरण छन् भने मुस्लिम समुदाय पनि हिन्दु समाजका सुख–दुःखमा सधैँ साथ दिँदै आएको छ । व्यापार, शिक्षा, रोजगारी र सामाजिक सम्बन्धमा दुवै समुदाय एकअर्काका साझेदार बनेका छन् । यही सम्बन्ध नै नेपालको सामाजिक पूँजी हो ।

दुर्भाग्यवश, पछिल्ला वर्षहरूमा सामाजिक सञ्जाल अफवाह फैलाउने सबैभन्दा सजिलो माध्यम बनेको छ । पुराना भिडियो, सम्पादन गरिएका तस्वीर वा अपुष्ट सामग्रीलाई सत्यजस्तै प्रस्तुत गरिँदा केही मिनेटमै समाजमा अविश्वास फैलिन सक्छ । त्यसैले कुनै पनि सूचना साझा गर्नुअघि त्यसको सत्यता पुष्टि गर्नु प्रत्येक नागरिकको दायित्व हो ।

यस्ता संवेदनशील परिस्थितिमा स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय, जनप्रतिनिधि, धार्मिक अगुवा, नागरिक समाज र सञ्चारमाध्यमले संयम र जिम्मेवारी प्रदर्शन गर्नुपर्छ । संवादको ढोका खुला राख्ने, अफवाहलाई तत्काल खण्डन गर्ने र दुवै समुदायबीच विश्वास पुनःस्थापित गर्ने प्रयास नै दीर्घकालीन समाधानको आधार हो ।

नेपालको संविधानले प्रत्येक नागरिकलाई आफ्नो धर्म मान्ने, अभ्यास गर्ने र संरक्षण गर्ने समान अधिकार सुनिश्चित गरेको छ । त्यस अधिकारको सम्मान गर्नु सबै नागरिकको साझा जिम्मेवारी पनि हो । धार्मिक स्वतन्त्रताको अर्थ अर्को समुदायप्रति असहिष्णु हुनु होइन; बरु परस्पर सम्मान र सहअस्तित्वलाई अझ बलियो बनाउनु हो ।

हामीले सम्झनुपर्छ—द्वन्द्वले कसैलाई जिताउँदैन । हिंसाले केवल पीडा, अविश्वास र विभाजन छोडेर जान्छ। तर संवादले सम्बन्ध जोड्छ, सहिष्णुताले समाजलाई बलियो बनाउँछ र सद्भावले राष्ट्रलाई समृद्ध बनाउँछ ।

सुनसरी, धनुषा र सिराहाका घटनाले सम्पूर्ण नेपाली समाजलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएका छन् । अफवाहभन्दा सत्य बलियो हुन्छ, घृणाभन्दा मानवता ठूलो हुन्छ र विभाजनभन्दा सहकार्य शक्तिशाली हुन्छ ।

हिन्दु र मुस्लिम दुवै समुदाय यो राष्ट्रका समान नागरिक हुन् । नेपालको शान्ति, समृद्धि र सामाजिक स्थायित्व दुवै समुदायको आपसी विश्वास, सम्मान र सहकार्यमा निर्भर छ । त्यसैले आजको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता एउटै छ—द्वन्द्व होइन, संवाद रोजौँ; घृणा होइन, सद्भाव फैलाऔँ; हिंसा होइन, शान्तिको बाटो समाऔँ ।

पूर्व सांसद कलिला खानले नेपाल धार्मिक सहिष्णुता र सामाजिक सद्भावको अनुपम उदाहरण भएको बताउँदै पछिल्ला घटनाप्रति सबै पक्षले संयम अपनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएकी छन् ।

उनले भनिन्, “नेपालमा हिन्दु र मुस्लिम समुदायबीचको सम्बन्ध नयाँ होइन, पुस्तौँदेखि विश्वास, सम्मान र भाइचारामा आधारित छ । केही व्यक्तिको गैरजिम्मेवार गतिविधि वा अफवाहका कारण सम्पूर्ण समुदायलाई दोष दिने प्रवृत्तिले समाजलाई मात्र कमजोर बनाउँछ ।”

खानका अनुसार कुनै पनि विवादको समाधान हिंसा र प्रतिशोधबाट सम्भव हुँदैन । “यदि कुनै घटना भएको छ भने त्यसको निष्पक्ष अनुसन्धान गरी दोषीलाई कानुनअनुसार कारबाही गरिनुपर्छ। तर निर्दोष समुदायलाई एकअर्काप्रति शङ्का र घृणा फैलाउने काम कसैले पनि गर्नु हुँदैन,” उनले भनिन् ।

खानले नेपालका सबै धर्म र समुदायले एकअर्काको संस्कार, संस्कृति र आस्थाको सम्मान गर्दै आएको उल्लेख गर्दै यही सहिष्णुता नेपालको पहिचान भएको बताइन् ।